CRISPR/CAS9 GENOM TAHRIRLASH TEXNOLOGIYASINING O'ZBEKISTON SHAROITIDA PAXTA SELEKSIYASIDA QO'LLANILISH ISTIQBOLLARI
Published 18-12-2025
Keywords
- CRISPR/Cas9, genom tahrirlash, paxta seleksiyasi, O'zbekiston paxtachiligi, DNK tahrirlash, qurg'oqchilikka chidamlilik, zararkunandalarga qarshilik, kasalliklarga qarshilik, bioxavfsizlik, etik masalalar, laboratoriya infratuzilmasi, qonunchilik bazasi, iqlimiy sharoitlar, iqtisodiy samaradorlik, hosildorlikni oshirish, genetik modifikatsiya, biotexnologiya, paxta navlari, jahon tajribasi,

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
How to Cite
Abstract
Ushbu maqola CRISPR/Cas9 genom tahrirlash texnologiyasining O'zbekiston sharoitida paxta seleksiyasida qo'llanilish istiqbollarini o'rganadi. Paxta O'zbekiston iqtisodiyotining asosiy tarmoqlaridan biri bo'lib, uning hosildorligini oshirish va kasalliklarga chidamliligini ta'minlash muhimdir. CRISPR/Cas9 texnologiyasi DNK ni aniq tahrirlash orqali paxta navlarini yaxshilashga imkon beradi, masalan, qurg'oqchilikka, zararkunandalarga va kasalliklarga qarshilikni kuchaytirish. Maqolada texnologiyaning asoslari, jahon tajribasi, O'zbekistonning iqlimiy va iqtisodiy sharoitlari, laboratoriya infratuzilmasi va qonunchilik masalalari ko'rib chiqiladi. Natijada, texnologiyani joriy etish O'zbekiston paxtachiligini rivojlantirishda muhim rol o'ynashi, ammo bioxavfsizlik va etik masalalarni hisobga olish zarurligi ta'kidlanadi. Ushbu texnologiya paxta seleksiyasini tezlashtirib, iqtisodiy samaradorlikni oshirishi mumkin
References
- 1. Jinek, M., Chylinski, K., Fonfara, I., Hauer, M., Doudna, J. A., & Charpentier, E. (2012). A programmable dual-RNA-guided DNA endonuclease in adaptive bacterial immunity. Science, 337(6096), 816–821. https://doi.org/10.1126/science.1225829
- 2. Li, C., Unver, T., & Zhang, B. (2017). A high-efficiency CRISPR/Cas9 system for targeted mutagenesis in Cotton (Gossypium hirsutum L.). Scientific Reports, 7, 44303. https://doi.org/10.1038/srep44303
- 3. Gao, W., Long, L., Zhu, L., et al. (2019). CRISPR/Cas9-mediated targeted mutagenesis of GhCLA1 confers resistance to Verticillium dahliae in cotton. Plant Biotechnology Journal, 17(12), 2327–2339. https://doi.org/10.1111/pbi.13157
- 4. Zhang, X., Chen, L., Shi, Y., et al. (2021). Genome-wide identification and functional prediction of the DREB gene family in cotton under drought stress. Frontiers in Plant Science, 12, 708507. https://doi.org/10.3389/fpls.2021.708507
- 5. Wang, X., Tu, L., Hao, F., et al. (2020). CRISPR/Cas9-mediated editing of GhCRY1A enhances resistance to Helicoverpa armigera in cotton. Journal of Integrative Agriculture, 19(8), 1972–1982. https://doi.org/10.1016/S2095-3119(20)63145-7
- 6. Abdurashidova, N. A., Buronov, A. B., & Klyat, V. P. (2018). SSR-markers in genetic mapping of Uzbek cotton varieties. Uzbek Biological Journal, 4, 12–18. (In Uzbek)
- 7. Mirzaev, Sh. T., Rakhmatov, A. B., & Egamberdiev, O. E. (2022). First application of CRISPR/Cas9 in model plant Arabidopsis thaliana at the Institute of Genetics, Uzbekistan. Reports of the Academy of Sciences of Uzbekistan, 5, 44–50. (In Russian)
- 8. Rakhmatov, A. B., Abdukarimov, A., & Kadirova, D. (2024). Development of in vitro regeneration protocol for Uzbek cotton (Gossypium hirsutum L.) cultivars. Journal of Cotton Research, 7(1), 12. https://doi.org/10.1186/s42397-024-00156-4
- 9. FAO. (2024). World Cotton Production Statistics 2023–2024. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/statistics
- 10. ISAAA. (2024). Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops in 2023. ISAAA Brief No. 56. Ithaca, NY: ISAAA.
- 11. USDA. (2024). Regulatory Status of Genome-Edited Crops. United States Department of Agriculture. https://www.usda.gov/biotechnology
- 12. China Seed Association. (2023). Annual Report on Cotton Varieties 2023. Beijing, China.
- 13. CSIRO. (2023). CRISPR-Edited Cotton: Field Trial Results 2022–2023. Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation, Australia.
- 14. O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xo‘jaligi vazirligi. (2023). Genom tahrirlash texnologiyalari to‘g‘risidagi qonun loyihasi. Tashkent.
- 15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi. (2020). O‘zbekiston Respublikasida genetik modifikatsiyalangan organizmlarni xavfsiz ishlatish to‘g‘risidagi qonun. № PQ-4786.
- 16. Cartagena Protocol on Biosafety. (2000). Convention on Biological Diversity. United Nations. https://bch.cbd.int/protocol
- 17. Codex Alimentarius. (2023). Guideline for the Conduct of Food Safety Assessment of Foods Derived from Recombinant-DNA Plants. CAC/GL 45-2003.
- 18. ICBA. (2025). Grant Proposal: CRISPR for Drought-Tolerant Cotton in Central Asia. International Center for Biosaline Agriculture.
- 19. Huazhong Agricultural University. (2023). Technology Transfer Agreement Template for CRISPR/Cas9 in Cotton. Wuhan, China.
- 20. O‘zgidromet. (2025). Climate Data for Cotton-Growing Regions of Uzbekistan (2015–2025). State Committee of Uzbekistan on Hydrology and Meteorology.